Ένα σοβαρό πρόβλημα με πολλές επιπτώσεις για την ανάπτυξη, την υγεία, την ψυχολογία και την ποιότητα ζωής των παιδιών και των οικογενειών τους αποτελεί η παιδική και εφηβική παχυσαρκία που λαμβάνει διαστάσεις επιδημίας σε πολλές χώρες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Κύπρος βρίσκεται στις πρώτες θέσεις σε ποσοστά παιδικής παχυσαρκίας ανάμεσα στα ευρωπαϊκά κράτη.
Κρίσιμες περίοδοι για την εκδήλωση παχυσαρκίας στα παιδιά–εφήβους:
Το βάρος του νεογνού, το οποίο επηρεάζεται από τις διατροφικές συνήθειες της μητέρας και το βάρος της πριν τη σύλληψη, παίζει ουσιαστικό ρόλο. Αυξημένο βάρος νεογνού (πάνω από 4.5kg) προδιαθέτει για εκδήλωση παχυσαρκίας μεταγενέστερα.
Η ηλικία των 6-7 χρονών είναι η περίοδος απότομης αύξησης των λιποκυττάρων. Εάν η φυσιολογική αυτή αύξηση γίνει νωρίτερα ή με πολύ ταχύ ρυθμό, το παιδιί παρουσιάζει μεγαλύτερο κίνδυνο για παχυσαρκία.
Η περίοδος της εφηβείας απαιτεί επίσης προσοχή, διότι οι ορμονικές μεταβολές συμβάλλουν στην αύξηση των λιποκυττάρων και στην ανακατανομή του λίπους. Επιπλέον, αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και ψυχολογικοί παράγοντες μπορεί να παίζουν αρνητικό ρόλο.
Ο ρόλος της κληρονομικότητας
Η παχυσαρκία είναι γνωστό πλέον πως πρόκειται για μια πολυπαραγοντική διαταραχή, καθώς για την εμφάνισή της δεν ευθύνεται ένα μόνο πράγμα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η κληρονομικότητα. Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν πως η πιθανότητα εμφάνισης παχυσαρκίας στα παιδιά αυξάνεται κατά 50% όταν ο ένας γονέας είναι παχύσαρκος και κατά 80% όταν είναι παχύσαρκοι και οι δύο γονείς. Κατά πόσο όμως αυτό οφείλεται στο γενετικό υπόβαθρο; Μήπως τελικά τα γονίδια «φταίνε» σε μικρό σχετικά βαθμό;
Είναι γεγονός ότι τις τελευταίες δεκαετίες έχουν ταυτοποιηθεί περισσότερα από 30 γονίδια που συνδέονται με το δείκτη μάζας σώματος. Ωστόσο φαίνεται πως ακόμη και τα πιο «ισχυρά» από αυτά τα γονίδια αποτελούν ένα μικρό μόνο κομμάτι του προβλήματος.
Το περιβάλλον των παιδιών θεωρείται πλέον «παχυσαρκιογενές»
Αντίθετα, μεγάλο μερίδιο ευθύνης βαραίνει τις συνήθειες του τρόπου ζωής, οι οποίες έχουν διαφοροποιηθεί σημαντικά σε σχέση με παλαιότερα, καθώς και το περιβάλλον όπου μεγαλώνουν τα παιδιά, που έχει χαρακτηριστεί από τους επιστήμονες ως «παχυσαρκιογενές», αφού προωθεί ανθυγιεινές διατροφικές επιλογές και περισσότερη σωματική αδράνεια.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως τα παιδιά δεν κληρονομούν μόνο τα γονίδια από τους γονείς τους, αλλά υιοθετούν και τις ίδιες συνήθειες με εκείνους. Έτσι, το αυξημένο σωματικό βάρος ενός παιδιού με υπέρβαρους γονείς θα λέγαμε ότι οφείλεται περισσότερο στις ανθυγιεινές συνήθειες διατροφής και σωματικής δραστηριότητας που πιθανότατα έχουν όλα τα μέλη της οικογένειας.
Συνεπώς, είναι σημαντικό να θυμάται κανείς πως το ζήτημα της παχυσαρκίας δεν είναι «πεπρωμένο», αφού ακόμη κι αν υπάρχει γενετικό υπόβαθρο που αυξάνει την προδιάθεση, ο τρόπος ζωής είναι τελικά ο παράγοντας που θα καθορίσει το αποτέλεσμα.
